HE TAPUAE MOA.
I TERA marama ka kitea etahi tapuae moa Id te ngutuawa o Waikanae, he awa iti kei Turanga nei. Kua kitea noatia atu etahi tapuae pera i mua, engari kaore nga tangata o aua ra i lino whakapono, he tapuae tika tonu ranei, he mea math noa ranei na te tangata. Ko nga tapuae nei i runga huapapa, kaore hold i te takoto noa i runga, engari i nga whakapaparanga o roto o te huapapa. Ko etahi o aua tapuae i kitea i te whakapaparanga 18 inihi te hohonu, ko etahi no te whakapaparanga e torn putu te hohonu ki roto o te huapapa. No konei i tuturu ai te whakaaro o nga tangata na raua i kite, he tino tapuae moa tonu enei, ehara i te mea mahi na te tangata, kaore hoki te tangata e tae atu ki tera wahi o te huapapa mahi ai. E2O katoa nga tapuae i taea te kari, he mea tukituki te huapapa ki te koropa, ka kitea aua tapuae. Ko te ahua katoa o te tapuae moa aua mea, ko etahi he nunui, ko etahi he ririki. I meihatia ano te tawhitiwhiti o aua tapuae a kitea ana he rite tonu te tawhitiwhiti nga tapuae nunui, hei whakaatu mai kotahi te manu nonaana tapuae. He rite tonu ano hoki te tawhitiwhiti o nga mea ririki iho, ka mohiotia he manu ke ano nona era. Ko etahi he ririki iho ano. Ki te whakaaro a nga tangata na raua nei i kite e torn nga manu no ratou aua tapuae. E mea ana ano raua tera atu ano etahi tapuae kei taua wahi mehemea ka ata karia ano, engari kua tae atu hoki te huapapa kei te tahataha o te awa, kua uaua kite mahi. He aratereina, he mira mahi rakau hoki kei te taha o taua wahi, na konei i uaua ai ta raua mahi. Mehemea kaore, tera raua e whai haere tonu i taua huapapa. Ko nga meiha o nga tapuae nunui 12 inihi te roa te whanui. Ko nga
mea ririki iho 12 inihi te roa e 6 inihi te whanui. Kua oti katoa aua tapuae te mahi ki ro kehi, a kei tetahi o nga toa i Turanga nei e takoto ana hei matakitakitanga ma te tangata. Te mea nana i whaka tuturu te whakaaro ki enei mea, he tapuae moa tonu na nga korero he kainga moa tenei i mua, ara a Turanga nei. I kitea ki konei te ivvi moa tuatahi tonu i kitea e te Pakeha, a mauria ana taua iwi ki Ingarangi. Ko te tangata nana taua iwi i kite ko Rure, no te tan 1855 i kitea ai. I kitea ano hold ki konei tetahi held moa i nga ra o mua. Ina koa e man ake nei nga korero a tetahi Pakeha mo taua held. Ko nga korero nei i tuhia e taua Pakeha i te tau 1859. " I kitea tetahi held a tenei mqnu nui e takoto ana i te taha o nga iwi o te manu, ko taua held e takoto pai tonu ana. Ko te roa o taua held 12 inihi, ko te porotaka e27 inihi. Kua kitea ano hold etahi maramara held i etahi atu wahi, a na enei i tika ai te ki kaore e rahi te potae tangata hei paepae mo te held moa. Ko te manu whakamutunga i kitea e ora ana no te tau 1650." Ko te tangata nana nei enei korero he apiha no nga hoia i te wa o nga whawhai nei, ko Meiha Tamehana tona ingoa. Ko nga tangata na raua nei i kari nga tapuae nei, ko W. Kawhe raua ko Tumaha. He tangata tino mohiotia a Kawhe e te Maori, he kai whakamaori hold no te Kooti whenua Maori. He tangata ngakan nui ia kite kohi i nga mea penei. Kei aia e takoto ana tetahi held moa, ki tona ki he nui ake tana held i tenei e korerotia nei e te Pakeha i runga ake nei.
Permanent link to this item
https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/PIPIWH19120601.2.7
Bibliographic details
Pipiwharauroa, Issue 169, 1 June 1912, Page 6
Word Count
671HE TAPUAE MOA. Pipiwharauroa, Issue 169, 1 June 1912, Page 6
Using This Item
For material published 120 or more years ago, to the best of the National Library of New Zealand's knowledge, under New Zealand law, no copyright exists in that material.
For material published fewer than 120 years ago, copyright may still exist. Please see our copyright guide for information on how you may use this title.
In both cases, the National Library of New Zealand Te Puna Mātauranga o Aotearoa acknowledges that taonga (treasures) such as this have mauri, a living spirit, that connects a physical object to the kinship group involved in its creation. As kaipupuri (holders) of this taonga, we ask that you treat it with respect and ensure that any reuse of the material is in line with the Library’s Principles for the Care and Preservation of Māori Materials – Te Mauri o te Mātauranga: Purihia, Tiakina! (revised 2018) – available on the National Library of New Zealand’s website.