HAERENGA
O te Tino-Kawana o Niu Tireni i Akarana, ki Taranaki, ma Rotorua, ma Taupo, mete Tai-Tuauru, ite Raumati o 1849 —50. [He roanga no tera kua taia.] Hatirei te 29 o Tihema. —Alio te tikaka o tenei ra. I kawea mai e nga tangata Maori ctahi parera, mete pukeko, he inea mahaiiga na ratou. I muri o te kai ata, ka haerere matou ja, taka noa kite tahi o nga haora, ko reira hoki kai ai. I matakitaki matou i te iriiringa o tetahi tino koroheke—a Te Ngahue. Kwaru pea te kau tan o tenei kanmatua; kua tnrororotia, c tu tata ana kite hekenga. Kua roa ia e rapu ana i nga tikanga o te whakapono, na te _korohek«t.i»6». "" lo lumr,»!.},mj.i hold, i kore ai e whiwhi waive kite luatauranga o era mea nui. I akona ia e te kai-whakaako tangata Maori; kihai ia u ana i hohoro, me aha hoki i tona koroheketanga. Ko nga take o te whakapono ia, i matauria c ia; teua ko te katikihama me era otu mea, kihai i taea e if, Na te mea he nui te hiahia o te kaunntua ra ratou ko nga whanaunga kia iriiria ia —na to mea hoki kua tata ia ki tana hekenga, ka whakaac a Te Ilapimaiia kia iriiria wawetia. He mea kauhoa mai a Te Ngahue e ona whanaunga ki roto kite whare karakia, a, waiho ana ki raro kite wahi i tohutohungia cTe Hapimana. Titiro whakalau nna nga whanaunga ki tana koeke, i te nohoanga ai kite whare. Ahakoa kua whewhengi nga inata, kua hina te npoko, kahua rangatira tnnu aTe Ngahue; he pai ke aim pea tona i te taitninarikitauga. He meaaroha te kitcnga atu ite tangata i auga kite tana i mua ai—i rere H mua kite whakaka —i palu kino i nga hoa riri, i kai h )ki i a ratou kikokiko—
he mea aroha i te kitcnga i te tangata pcra e anga mai ana ki a te Karaiii; c rapu ana i te orauga mo tona wairua. Ko tona hoa wahiue i reira e noho ana, i tona tahi, ko ana whanaunga kite karapoti i a ia, ko ia ki waenganr.i takoto ai. Ka inutii te itiiri, ka kurero te Minita ki a ia, ratou ko nga hoa. Ka niutu nga kauwhau ka ringaringa a te Kawana ki a ia, a Te Hapimana hoki, me era alu tangata. Hipokia ana ano ki tana topimi, ki tana kai. taka, ka amohia c nga tangata ka whakahokia ki tona whare, pera mete kiwcnga mai ra ki te whare karakia, Ka niutu te kai awaleaka tukua nga whare, ka anga whaka-ftotomahana. Poroporoaki ana ki to matou hoapai, ki a Te Hapimana, ka hncre ; no tana aliialii ka tac ia ki Te Ngae, i ma tetahi atu ara. Ko Te Tarata te ingoa o te tino puia o taua wahi, e tu tata, ana ki reira te ara. Ka haerc alu i Tarawera, ka taka kite wahi ana kua oti rate mciiiga atu, he tacnga tcra ki Kolomahana, ka whakaarahia nga whare, ka haerere matou kite matakitaki i nga mea o taua wahi. K mahaua ana nga wai o tenei rolo, no reira tona ingoa. Kei raro riro tenei roto, he maunga kci nga taha, c titi lonu aua nga kahiwi o etahi o aua puke. I te taha inarangai he whatua, he awa to reira, e anga ana ki Tarawera ; ko te takiwa ia o nga rolo erua. Kahore i pai te ahua o tenei roto i te tirohanga atu, knhwc kau he rakau o nga puke c tu ana i tona taha, moremore ana ; he kahikatoa papaku nei te otaota o aua puke ; engari kei te wharua, kite taha hoki o nga puia. K tupuria ana a waeuga o taua roto c te wai me era atu tarn repo ; nui atu te parera, te inatapa, te tic- : weia, te torea, mete pukeko. Mete pipipi nei te rahi o te pukeko ; ko nga wac mete ngutu i
; whero ; ko nga huruhuru ote tuara i mangu . i tun mangu te iimn, ki> te taha raro ote kuniton, mete kopn i ma. R wliakawhanau ana ,enei maim kite taha roto, ite wi, me eta otaota. Na to inea e rahuitia ana, ka tini ke nga mauu o tana wahi, na reira ano hoki i rarata ai. He kotore te oncouc o te talia marangai-ma tonga; hekokowai he \va wai-arikikautaua wahi ; e puta tonu ana te puia iaua wai. He whare i tenei talia o te rolo, otira kua niahue ana whare i te wahi i tae alii matoii, na nga manu i ma« line ai. Erua nga wahi moutere i tenei wahi; ko Fnkiiia tetahi, ko Puai tetahi, He whare punt kei ana inontere, he waiariki hoki kei rcira. No te otinga o nga teneti te malii, ka " tahurihiiri matou ki teliro'tiroV "Ko tetiiatahi o nga mea i kitea, ko te waiariki i lmaina nei, ko Te Tarata, tata pu hoki a matou whare ki tenei wai. Ekore rawa e taea te korero atu nga painga o tenei wai, katiore kau he kupu hei wliakapuaki mo te alma pai rawa o tera mea, ano, heaha ra u ana ! Kua puta nga korero o te hunga haere i mua ake i a matou, ino tera roto miharo, mo ltotomahana. Kihai ano pea i ata tirohia e taua hunga, inahoki te kahua. Te rcrcnga ake o taua wai cwaru pea te kau putu, he pari ite taha tua ; he tini ke nga hopua. Ko te wai ote mea i runga rawa, i tino, wera, a, ka tua wcra etahi tae noa kite mea i raro rawa, inatao ana tera. Ko ngataki-
wa i waenga n»i o nga wai, koma tonu, no nga roiigoa i roto i ana wai ; ko te alma o taua mca ma mete kotakota tio, tolieroa noa e taliuna nei kite ahi. Ka purena tc hupua tuatahi, ka heke iho ki tetahi, a, ka heke iho nga wai o tera kite mea i raro atii; he pera tonu; a, tae noa kite wai whakamutuiiga. Te hohonu o aua hopua ewatu putu, ko ehinu kotalii te kau ma ono iuihi; ko re mea ia, ekore e kitea te takere o aua wai, c pouri ana hoki. Ua waiho he mea i te lakiiva o aua wai, ekore e roa ka ngaro i te mea mea kua meinga alii ra. Kotahi pareta i waiho i reira, kihai maha rawanga ra, ka ngaro noa nga huruliuru i taua mea ma, kahore kau te nianii i kitea, i ngaro pu itc mea o taua wai. Kahore i riro mai ta matou mea whakamatamatau i te kalia ote wera mo ia wai, mo ia wai; i pouri matou mo te waraivare ki taua mea. Ito haererenga i konui, ka kitea tetahi inoki tamariki, lie raupo, ngaro noa i te mea ma o taua wai. 1 kitea hoki he owhanga torea, i raro atu o nga wai e rererere ra, cloru nga luia o roto, kopurepure ana, ko te rarahi, nckeneke atu i le liua kukupa. Hoha rawa ake matou i te tirohanga i Te Tarata kua tuku te pouri, ka haere, ka po. Ko te kaukauranga i nga waiariki ka takoto; oliia. kihai i paraugia wawetia i le turituri o nga tangata, e pohutu ana i nga ngawlia i te roa o te po.
Permanent link to this item
https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/MMTKM18510410.2.12
Bibliographic details
Maori Messenger : Te Karere Maori, Volume 4, Issue 60, 10 April 1851, Page 3
Word Count
1,227HAERENGA Maori Messenger : Te Karere Maori, Volume 4, Issue 60, 10 April 1851, Page 3
Using This Item
Tūnga manatārua: Kua pau te manatārua (i Aotearoa). Ka pā ko ētahi atu tikanga.
Te whakamahi anō: E whakaae ana Te Puna Mātauranga o Aotearoa The National Library of New Zealand he mauri tō ēnei momo taonga, he wairua ora tōna e honoa ai te taonga kikokiko ki te iwi nāna taua taonga i tārei i te tuatahi. He kaipupuri noa mātou i ēnei taonga, ā, ko te inoia kia tika tō pupuri me tō kawe i te taonga nei, kia hāngai katoa hoki tō whakamahinga anō i ngā matū o roto ki ngā mātāpono e kīa nei Principles for the Care and Preservation of Māori Materials – Te Mauri o te Mātauranga : Purihia, Tiakina! (i whakahoutia i te tau 2018) – e wātea mai ana i te pae tukutuku o Te Puna Mātauranga o Aotearoa National Library of New Zealand.
Out of copyright (New Zealand). Other considerations apply.
The National Library of New Zealand Te Puna Mātauranga o Aotearoa acknowledges that taonga (treasures) such as this have mauri, a living spirit, that connects a physical object to the kinship group involved in its creation. As kaipupuri (holders) of this taonga, we ask that you treat it with respect and ensure that any reuse of the material is in line with the Library’s Principles for the Care and Preservation of Māori Materials – Te Mauri o te Mātauranga: Purihia, Tiakina! (revised 2018) – available on the National Library of New Zealand’s website.