TE KORERO A TA TANARA MAKARINI KI A TE ARAWA.
Enga Rangatira ote Arawa:-Ko taku kupu iki atu ra ki a koutou, tena ahau e haere atu kia kite i a koutou kite whakarongo hoki i nga mea e pouritia ana, kua mana i au. Kua pau nga wiki e toru e tango ana tenei ki tc wha, e noho ana ahau i tonci kainga. Kua whakarongo ahau ki nga inca c raruraru nei koutou. Kahore ahau itu porangi. i akiaki ranei i a koutou, erangi tukua ana e ahau lei a koutou nga wa katoa mo te korero, kci kiia ako a muri nei e te Arawa kahore koutou i whai whakaarotia. He maha nga raruraru mo nga whenua o te taklwa ote Arawa; ako te huinga o nga raruraru kci tc takiwa o Maketu. Kci te n-nraina i ahau nga take tupuna i runga i etahi o nga takiwa. Kua kite hoki ahau, ko te take i tika ai tc noho o uga taugata i roto 1 ana rolie 11a te awTiniatanga c ctaln o nga liaj)u nunui ote Arawa. ]\.o ana bapu ]iei i noho tuturu kite whenua apiti atu hoki lei 1e tea. ]N'a konci i tika ai te noho a nga hapu ririki i ruiuxa i o ratou whenua ; ua reira an i mea ai me whakatika te toa i runga i etahi takiwa. Kia mohio Icoutou, ehara ahau i te kai whakawa "Whenua Maori; e kore hoki e tail kia tangohia e ahau tera mahi. Te take i kaha niai ai.ahau ki tenei korero, he mea kua reti kua hoko hoki te Ivawanatanga i etahi whenua i konei, lie hiahia noku kia tau pai nga whakaluierc ki runga ki nga taugata katoa c tika ana. Ivi taku titiro ko te whenua hei taunga mo tenei ingoa e whakahuatia nei " ko te toa," me timata kongutu awa o Waihi, hacre i roto o tc awa o Ivaikokopu, tapahi tonu atu ki Pa-kotore, a tc awa o Kaituna, ka rcrc i roto o te awa o Ivaituna, a te Kopua, ka rere tonu atu i reira te kongutu awa o Wairakei, haere i tc alcau a tac atu ana ki Waihi. Kia marama ta koutou titiro mai me ta koutou whakarongo hoki ki taku kupu; ko nga piihi whenua i te takiwa ki Maketu tonu nei, ko nga whenua i kotikotia e etahi o nga hapu o tc Arawa, i mahia, a c mau tonu nei i roto i nga ringaringa taca noatia tenei ra, e kore e taea te whale araruraru. Ko etahi o koutou e mea ana kia whakamutna te mahi a nga kai-hoko whenua a te Kawanatanga a tc mutunga iho o ta raua whakahaere i nga whenua kua takoto nei nga moni atc Kawanatanga. He ki atu tenei naku ki a koutou, kahore he hiahia ate Kawanatanga kia whakakorea lie whenua mo koutou, erangi ko te tino hiahia kia mau tonu ki a koutou me o koutou tamariki etahi whenua nui tonu hei mahinga tuturu mo koutou ako tonu atu. Kua oti tenei whakaaro te whakanoho ki roto kite ture mo nga whenua Maori i oti i te tau IS/3, i oti hoki etahi tikanga i roto i taua ture hei arai atu i nga mea kino i korerotia mai ra e koutou ki au i Tauranga. Kahore lie hiahia kia hokona nga wlieuua, mehemea e mea ana koutou kia puritia. Kua puta te kupu me mutu te retime te hoko. Kati nga whenua e mahi ko enei kua takoto nei te moni a te Kawanatanga i runga. Kite oti era, kati, me haere atu nga kai-hoko whenua i roto i enei takiwa, kia oti ra ano a koutou raruraru e raruraru nei koutou ki a koutou whakamaori. Ko te korero a etahi o kouton e ki nei, ko te mea pai i te tuatahi me whakatakoto te rohepotae o ia hapu o ia hapu. He korero tika, he korero marama ki taku whakarongo. Kite oti te taha ki a koutou, lea tae ano tetahi hoa pakeha mo kontou kite whakahaere i taua tikanga. Kia oti te taha ki a koutou raruraru ara, kia takoto marama nga rohe i wacnganui o nga hapu, ma te Kawanatanga e ruri ina takoto tetahi tikanga mo taua mahi. A, kite oti taua ruri, tera ano pea ka hiahia ano etahi o nga hapu kia wehewchea nga whenua o roto o te rohe potae, ma te Kawanatanga ano hoki tera c ata whakaaro. Kua puta hoki tetahi kupu kia tino whakamai'amatia ki a koutou nga
inahime nga tikanga katoa i roto o te " Tnre mo nga Whenua Maori, 1873 me 1874," kia tino mohio ai koutou ki nga tikatiga kua oti te whakatakoto. Tenei hoki tetahi kupu e hiahiatia ana e ahau kia korerotia. Eki ana tetahi o o koutou hapu e nui rawa atu ana, te manaaki a te Kawanatanga i a Waikato, i nga iwi hoki i whakatete nei kite Kawanatanga i ta ratou manaaki i ate Arawa. Otiia e mohio ana koutou e he rawa atu ana tenei whakapae. Nui rawa atu ana nga tangata o te Arawa e kai nei i nga moni o te Paremete i era hapu katoa o Niu Tireni. Kei penei te lianga o a koutou whakaaro ko te Arawa anake te iwi i piri tonu kite Kawanatanga i te wa o te kino. Tera ano era iwi i rite tonu te kaha kite hapai ite ture, kahore i penei te whiwhi mete Arawa i nga manaakitanga ate Kawanatanga. He tika ano ta koutou kaha, otiia me ta koutou whiwhi ano ki nga aroha a te Kawauatanga. # He kupu whakamutunga tenei, he kupu ako naku ki nga rangatira o nga hapu o te Arawa, ata mahia paitia a koutou raruraru. "Waiho ma te ture e titiro a koutou tautohetohe. Mehemea ka mana i a koutou tenei kupu, ka ahu nui koutou kite ngaki ite whenua, tena e kake haere nga whakaaro pai o nga pakeha ki runga i a koutou. Tena hoki o koutou hapu e whiwhi ki nga taonga o te rangimarie. Maketu, Aperira 8,1875.
Permanent link to this item
https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/WAKAM18750622.2.9
Bibliographic details
Waka Maori, Volume 11, Issue 12, 22 June 1875, Page 133
Word Count
1,018TE KORERO A TA TANARA MAKARINI KI A TE ARAWA. Waka Maori, Volume 11, Issue 12, 22 June 1875, Page 133
Using This Item
Tūnga manatārua: Kua pau te manatārua (i Aotearoa). Ka pā ko ētahi atu tikanga.
Te whakamahi anō: E whakaae ana Te Puna Mātauranga o Aotearoa The National Library of New Zealand he mauri tō ēnei momo taonga, he wairua ora tōna e honoa ai te taonga kikokiko ki te iwi nāna taua taonga i tārei i te tuatahi. He kaipupuri noa mātou i ēnei taonga, ā, ko te inoia kia tika tō pupuri me tō kawe i te taonga nei, kia hāngai katoa hoki tō whakamahinga anō i ngā matū o roto ki ngā mātāpono e kīa nei Principles for the Care and Preservation of Māori Materials – Te Mauri o te Mātauranga : Purihia, Tiakina! (i whakahoutia i te tau 2018) – e wātea mai ana i te pae tukutuku o Te Puna Mātauranga o Aotearoa National Library of New Zealand.
Out of copyright (New Zealand). Other considerations apply.
The National Library of New Zealand Te Puna Mātauranga o Aotearoa acknowledges that taonga (treasures) such as this have mauri, a living spirit, that connects a physical object to the kinship group involved in its creation. As kaipupuri (holders) of this taonga, we ask that you treat it with respect and ensure that any reuse of the material is in line with the Library’s Principles for the Care and Preservation of Māori Materials – Te Mauri o te Mātauranga: Purihia, Tiakina! (revised 2018) – available on the National Library of New Zealand’s website.