Te whakaaro a te tangata e mea ana kaore tahi he neke, nakahi nei, o Niu Tirani; otira he mea whakahe i taua whakaaro nga korero nei no te Pei o Pereneti Taima, nupepa, ara:—E ki mai ana a Kapene Purueti, o nga hoia, i etahi o ana tangata e mahi ana kite kani rakau i Oruatewehi, he kainga ia e rua maero te mataratanga atu i te Paraki o Karatia, ka kite ratou i tetahi neke e toru tae kite wha putu te roa, lie weta ite waha e man ana. He hanga wehi he hanga weriiveri ravra taua hanga ki nga Maori, na reira meneti noa kua lapatapahia e ratou, ngakungaku noa ana. Engari i waimario rawa te taenga atu a te rangatira o te hunga kanikani, a Tariana Haora, i te oranga ano o taua neke, ara rokohanga atu e ia kaore ano kia patua; no konei e kore rawa e taea te whakahawea i taua korero. E rongo ana matou e kitea kotahitia ana taua tu neke i te taha ki raro o te motu ; engari e mea ana matou katahi ano ka kitea i te taha ki Whakatane, ara te Pei o Pereneti.—lwiningi JPoihi. Ko tenei korero aliuareka mo te aroha uui o tetahi kuri ki tona ariki kua panuitia mai i roto i te Atireeti Opihawa, nupepa, ara:—l tetahi rangi kua taha tata atu nei i kite te tama a Hone Kenere i tona kuri e tiaki ana i tetahi rakau wharemoa, mete tau tonu te waha. Katahi ia ka haere atu ka mea kia kuhuna tona ringa ki roto ki taua rakau kite hopu i tetahi " opohama " mana, ara he kuri ahua rite kite rapiti, he mahara hoki he pera i pahu ai tona kuri. Katahi ka hopu te kuri ra kite ringa o tona koti ka kukume
mai Ma kore ai ia e kuhu i tona ringa ki roto. Katalii ka panaia e ia te kuri ra, ka mea ano kia kuhuua tona ringa ki roto ; ko te rerenga mai a te kuri i rere mai ai, kua tomo ki roto kite puaretanga ote rakau, kua mau ki tetahi neke kua kumea mai ki waho—te he iheai i mau te kuri ra kite whiore ote neke. Meneti noa kua ngaua te ngutu a te kuri ra e taua neke, a ki hai i roa atu i te haora kotahi kua mate taua kuri pai, aroha nui. I mate i runga i tona mahi aroha nui—nui atu rapea i to te tangata aroha ki tona teina mehemea e moliiotia ana he mate tona mutunga, pera me taua kuri i mohio ra.—lioiningi Poihi. Tena te mate Ipa mai kite tangata ite3l o Maehe kua taha nei; he taitamariki Maori, te 16 ona tau, i mate rawa. E hoki atu ana taua tahae raua ko tona hoa i "Waiohiki (Ahuriri) ki to raua kainga ki Moteo, me a raua merengi i runga kaata ; katahi ka heke tetahi o nga wiira ki roto kite koruarua, he taka anake te tangata ra —i runga hoki ia ite kaata e noho ana. Ka haere te wiira ra i runga tonu i tona upoko, pakaru ana, mate tonu iho. I tanumia ia ki Moteo, i te 3 o nga haora o te ahiahi 0 te tahi o nga ra o Aperira nei {JSaalce Pei Herara). Hui katoa nga tangata i haere i runga i te rerewe 1 Akarana haere ki Onehunga, i roto i te marama o Hanuere, i tae kite 19,906 ; nga mea i haere i taua rerewe i roto i te marama o Pepiaere i tae kite 11,350. Nga taonga i kawekawea i runga i taua rerewe i roto i a Hanuere katoa kua 534 tana; i roto i a Pepuere katoa kua 665 tana. Nga moni katoa i utua ki taua rerewe i roto i a Hanuere kua £Bll 15s. 2d. ; nga moni i roto i a Pepuere kua £593 17s. sd. Na nga reihi pea, me nga purei ote Tau Hou, i nui ai nga tangata i roto o Hanuere. (Wilciri Niuhi o Akarana). Han ana, Pepuere 22 —Ko nga korero mai no Tanatipaa e ki ana kua whawhaitia, e etahi kaipuke manuwao o Ingarani, te pa e huaina ano ko Momapahiiki, i te moutere o Momapa, kei te tai rawhiti o Awherika—puhia ana, horo ana taua pa. E rima nga haora e riri ana. Te kau ma whitu nga tangata o taua kainga i mate rawa. e rima te kau nga taotu. E rua nga kaipuke uta herehere mangumangu nei i mau, e 300 nga herehere i runga—i tukuna katoatia ratou e te Ingarihi. Ko nga moni e kohikohia ana hei oranga mo nga whanaunga a nga tangata i mate i te pakarutanga o te tima nei, ate " Katcnepaaka," i paea kite Kereeti Paria Biwhi, ite akau o Ahitareeria, ite poo te 24 0 Pepuere kua taha nei, kua tae inaianei kite £6OOO. (Tirohia te Walca Nama 6 mo nga korero o te pakarutanga o taua tima). No te 27 o nga ra o Maehe i hoatu ai nga tohu Kuini (ara, he pera te ahua mete moni), ki a Meiha Keepa i Whanganui, me etahi atu Maori maia i roto 1 nga whawhai o mua. Tena ka riro ki Ingarani tetahi tangata rangatira no nga Pamihi—ara nga iwi Maori o te taha ki uta o Inia —kia akona ia ki nga mahi roia. Katahi rawa ano ka tu he tangata no aua iwi ki taua mahi.
Permanent link to this item
https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/WAKAM18750420.2.13
Bibliographic details
Waka Maori, Volume 11, Issue 8, 20 April 1875, Page 89
Word Count
913Untitled Waka Maori, Volume 11, Issue 8, 20 April 1875, Page 89
Using This Item
Tūnga manatārua: Kua pau te manatārua (i Aotearoa). Ka pā ko ētahi atu tikanga.
Te whakamahi anō: E whakaae ana Te Puna Mātauranga o Aotearoa The National Library of New Zealand he mauri tō ēnei momo taonga, he wairua ora tōna e honoa ai te taonga kikokiko ki te iwi nāna taua taonga i tārei i te tuatahi. He kaipupuri noa mātou i ēnei taonga, ā, ko te inoia kia tika tō pupuri me tō kawe i te taonga nei, kia hāngai katoa hoki tō whakamahinga anō i ngā matū o roto ki ngā mātāpono e kīa nei Principles for the Care and Preservation of Māori Materials – Te Mauri o te Mātauranga : Purihia, Tiakina! (i whakahoutia i te tau 2018) – e wātea mai ana i te pae tukutuku o Te Puna Mātauranga o Aotearoa National Library of New Zealand.
Out of copyright (New Zealand). Other considerations apply.
The National Library of New Zealand Te Puna Mātauranga o Aotearoa acknowledges that taonga (treasures) such as this have mauri, a living spirit, that connects a physical object to the kinship group involved in its creation. As kaipupuri (holders) of this taonga, we ask that you treat it with respect and ensure that any reuse of the material is in line with the Library’s Principles for the Care and Preservation of Māori Materials – Te Mauri o te Mātauranga: Purihia, Tiakina! (revised 2018) – available on the National Library of New Zealand’s website.