TE WAI HURI WHENUA I MAHATUHETI.
E ruarua nei nga kupu o te waea mo te wai huri Whenua i Mahatuheti, i panuitia nei i tera putanga o te Waka. Tera ano e ahuareka o matou. hoa Maori ki enei korero kei raro nei o tana mate, he mea kohi mai no roto i nga nupepa Pakeha, ara:— He mate nui rawa ake i nga rongo mate o Mahatuheti, o mua iho, ipa ki roto kite Porowini o Hamahia ite Hatarei te 23 o IVEei. Ko te puna wai 0 te kainga e huaina ana ko Wiremupaaka i pakaru i te ata o taua rangi. He puna nui taua puna, nui atu 1 te kotahi rau eka te rahi o taua puna, he moana tonu. No te pakarutanga katahi ka tukuawhakareretia te wai huri haere ai i roto i tetahi awaawa wliaiti, he pari i tetahi taha he pari i tetahi taha, mete moana nui tonu e whati haere 'ana, e' haruru haere ana. Ka toru maero e liuri haere ana i roto i taua awaawa, ka puta ki tera taone kaha kite whaihanga taonga, ki nga mahi ahu whenua katoa atuhoki, ara ko Wiremupaaka ; katahi ka huri haere tonu, puta ki etahi atu taone e rua, e toru atu, tae atu ana kite awa nui, ki Kaneketikati. Ite akinga mai ote wai kite taone ki Wiremupaaka, mete ngaru nui whakaharahara te kaha, ki hai ano i whai mineti kua tahia haeretia katoa nga whare nui whaihanga taonga, me nga whare nohoanga tangata noa iho, a he nui whakahara te taonga i ngaro, he nui te tangata i mate. Ko nga taone ite taha ki raro rawa o te awa, i ahua iti iho te mate. Ko te pa o te puna i pakaru na, he mea whakapipi ake kite kohatu, mete hanganga whare nei te ahua ; e rima putu te matotoru, he mea whakapuru ake ki te oneone ite taha ki waho mete taha ki roto, kia maroro ai, e rima te kau putu te matotoru o te oneone. Ko te teitei ote pa, e rua te kau ma rima putu ; te roa, e wha rau e rima te kau putu. Ko te roto wai ki tua atu o taua pa, i kotahi rau ma wha eka te rahi; ko nga tana wai o roto, e toru miriona. Ite ahiahi ote Parairei ka nui rawa te ua. Ite hawhe paahi te whitu i te ata o te Hatarei, ko tetahi o nga kai-tiaki i te pa o te puna, ko Tieni te ingoa, e tu ana i mua o taua pa; a ka kite ia i te wai i te taha ki raro o te pa e torohi mai ana ki waho. Heoi, mineti noa kua tae ia ki tona hoiho i roto i tetahi whare i reira e tu ana, inanoa kua eke ki runga, e rere ana ite huanui ki "Wiremupaaka. Kotahi tona tirohanga ki muri, a kitea ana kua tuwhera nui te pa 0 te puna, kua pakaru rawa mai te wai o te roto ki waho. Kua kore te pa, heoi te mea i kitea ko te wai tonu e huri haere mai ana mete mea ko tetahi ngaru nui, teitei rawa, te ahua; e hiki haere mai ana 1 runga i te whararatanga o te wai nga kohatu nnnui i mahia ai te pa, a whiua iho ana ki roto kite awaawa. Katahi ka nui haere te tere o te haere ote wai; otira kua riro tena te tangata ra, a Tieni, e tino oma kaha rawa ana i te huanui kohatu, paruparu hokr, he whakaohiti i te'rau tangata enoho ana ite ara tonu o te wai. He haere whakawehi rawa tana haere i aua maero o rua mete hawhe, a, te
kautonu mineti kua tae ia ki waenganui o nga whare i Wiremupaaka, e hamama haere ana, " Te Puna! Sua pakaru te puna! E oma kite wahi tairanga! E liaere mai ana te wai !" Heoi, kua tae mai tena. Te kau mineti tonu e rere mai ana te wai, mete maunga nei te teitei, i roto i taua awaawa poupou kua tae mai ki nga whare tuatahi. Etu ana rapea te whare, e rarangi ana, e ripeka ana, pai noa iho ana tona ah.ua e ma katoa mai ana—-kanapa mai ana tera. Ko te awaawa i ahua whaiti ite taha ki runga; a haere mai ana te wai, me te taiepa kohatu poupou nei te ahua, e toru te kau putu te teitei, e hara i te ahua wai i te nui o te kohatu i roto. Ki hai i roa kua huri haere i runga i nga whare, a wharahi haere atu ana ite raorao; te tere o te haere e rua te kau maero i te haora kotahi, haruru ana, mete whaitiri—anana! whakawehiwehi rawa ana! Ko nga tangata i rokohina ite wahi ora i puta; ko etahi i noho tonu kite kainga, mate ai, ora ai ranei. Ko etahi o ratou i pupuri ki o ratou whare. Otira i rite te whare kite huruhuru manu e kahakina haeretia ana ki tera wahi ki tera wahi, ko tetahi ki runga ki tetahi: ko etahi i turakina; ko etahi e awhio haere ana i te au ripo; ko etahi i hapainga ki runga e te wai, akina atu ana kite rakau, pakaru rawa ana; ko etahi i hapainga ki runga, a pakaru noa iho ana i te wai, maramara noa; ko etahi 1 panapanaia i piupiua haeretia e te wai, me nga tangata ano ki roto ; haere katoa ana tera i roto i te wai, i te kohatu, i te rakau, ano he rerewe te tere ote haere. E kore e taea te korero i tenei mate nui, whakamataku. Ko etahi i oma, a mate tonu iho ana Ite aroaro o o ratou hoa e titiro ana; ko etahi i rere a porangi ana, a" kahakina atu ana e te wai mete hamama haere te waha kite tangi. Ko etahi i kitea i runga i.te tuanui whare e pupuri ana, mete ngateri noa te whare ite kaha ote ia ote wai. Ko etahi o enei i ora i te pakihitanga ote wai. Kotahi noa te hawhe haora kua mutu, kua kore te wai. Kotahi rau e rua te kau nga whare i pakaru rawa; he maha nga rau eka o te whenua i tapukea kite kohatu kite paruparu. E iwa te kau nga tupapaku kua kitea i taua rangi; .a ko etahi ohu i haere kite kimi i roto ite awawa i nga mea ngaro. Kaore hoki i kitea he tunga whare, he aha, i te keringa haeretanga a te wai raua ko te kohatu. Kua whakaturia etahi hunga hei komiti kohikohi oranga mo nga morehu, a e mahia tonutia ana ta ratou mahi. Kaore rawa atu he mea e ora o nga tini mihini, me nga taonga utu nui, me nga taonga noa atu i hangaia ano ki aua kainga kua mate ra. 3?o noa nga rangi e mahi ana kite hahu i nga tupapaku, kite tanu hoki. He nui nga maramara kahu pakaru kei nga peka e takimaumau ana o nga rakau l tu i te ara pu o te wai, he kahu no nga tangata i kahakina haeretia ete wai ite taha o aua rakau. Ko nga rakau ano hoki, kua tihoretia katoatia te kiri, tu kau ana nga rakau, ma tonu ana puta noa ki runga ki raro, mete kiri o nga tupapaku i maru i aua rakau nei ano te ahua.
Permanent link to this item
https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/WAKAM18740714.2.13
Bibliographic details
Waka Maori, Volume 10, Issue 14, 14 July 1874, Page 175
Word Count
1,253TE WAI HURI WHENUA I MAHATUHETI. Waka Maori, Volume 10, Issue 14, 14 July 1874, Page 175
Using This Item
Tūnga manatārua: Kua pau te manatārua (i Aotearoa). Ka pā ko ētahi atu tikanga.
Te whakamahi anō: E whakaae ana Te Puna Mātauranga o Aotearoa The National Library of New Zealand he mauri tō ēnei momo taonga, he wairua ora tōna e honoa ai te taonga kikokiko ki te iwi nāna taua taonga i tārei i te tuatahi. He kaipupuri noa mātou i ēnei taonga, ā, ko te inoia kia tika tō pupuri me tō kawe i te taonga nei, kia hāngai katoa hoki tō whakamahinga anō i ngā matū o roto ki ngā mātāpono e kīa nei Principles for the Care and Preservation of Māori Materials – Te Mauri o te Mātauranga : Purihia, Tiakina! (i whakahoutia i te tau 2018) – e wātea mai ana i te pae tukutuku o Te Puna Mātauranga o Aotearoa National Library of New Zealand.
Out of copyright (New Zealand). Other considerations apply.
The National Library of New Zealand Te Puna Mātauranga o Aotearoa acknowledges that taonga (treasures) such as this have mauri, a living spirit, that connects a physical object to the kinship group involved in its creation. As kaipupuri (holders) of this taonga, we ask that you treat it with respect and ensure that any reuse of the material is in line with the Library’s Principles for the Care and Preservation of Māori Materials – Te Mauri o te Mātauranga: Purihia, Tiakina! (revised 2018) – available on the National Library of New Zealand’s website.