TAMAKI.
Ko Te Peeti o Manawatu, ko Hohepa Paewai me etahi atu tangata o Tamaki, tenei kua tae mai ki Pakohai. Na te pukapukaa Karaitiana Takamoana M.H.R. i tiki atu, hcjcorero mo te hokonga o Tarn akiki te Kawanatanga. Kia tae mai a Karaitiana iTuranga ka korero ai i taua korero. Ki ta matou titiro e pai ana kia liokona taua ngalicrehere kite Kawanatanga kia mahia nga mahi a te pakeha ki ivira ara ko taua hanga hou ko te Rerewei. Kaore rawa lie tikanga o taua whenua ki nga tangata nana kite waiho kia takoto kau ana. Inaianei kaore lie putanga mo nga kai a nga tangata ki nga niaketc kia riro ai ite hoko—ma te rerewei katalii ka tika. Otira e rongo ana matou kai te tolie nga tangata kia nui rawa lie utu mo taua whenua. Ekore e taca ta ratou e hiahia ana. Me whakaaro ratou lie whenua kei uta, kei waenganui tonu otc moul.ere. Eh ara ia ite mea nui i tona alma inaianei. Ma nga mahi a te pakeha e nui ai taua whenua apopo, e whai tikanga ai: nga walii ite pakeha me nga walii hoki c roheroheaana e nga maori mo te pupuri—ara nga mahi Rori me nga Rerewei me nga aha noa atu. Mehemca na etalii pakeha noaiho taua whenua ekore ratou c tino whakaaro ki nga moni tuatahi ote liokonga ko tena anake hei painga mo ratou ; engari ka whakaaro ki nga moni o te Kawanatanga ka whakapaua ki reira ; ka whakaaro ki nga moni reti e riro mai i nga tan katoa mo nga paamu e retia ana me ka oti nga rori me nga rerewei; ki nga moni hoki e puta mai i roto i nga mahi huhua me tc whenua i te tangata. Ko tona ahua inaianei kaore tahi he tikanga. Ekore e mahana te tangata i te harakeke i tona ahua e tupu noa iho aua i waenga repo ; engari ma te mahi ka mahana ai—me haro me wliatu ki te kalm katahi ka mahana. Kite kore e riro taua whenua inaianei, tena marire ano tona takiwa e riro ai, ekore e mau. JS T o konei ka ki matou e pai ana kia hohoro te tuku kia kite nga kaumatua i a ratou e ora ana ite ao nei. He nui nga mano eka kua whakaaetia e te Kawanatanga kia waiho ki nga maori. He tikanga pai rawa tena—kia kite tahi hoki, te pakeha mete maori, i te ora e puta mai ana i runga i nga mahi.
Kua oti noa atn te ta nga torero i runga alee nci i inua utu o te hui ki Tamaki let te korero mo taua wlienua kia kokona kite Kawanatanga. Otira ki hai i ata oti te aupepa ka rokobanga e taua lmi i te vrha o nga ra o Aperira nei. jSo reira ka mahue to main i te nupepa ka haere te Kai Tuhi ratou ko Eaka Xai Whakawa, ko Karaitiana Takamoana, ko te Peeti o Manawatu, me etahi atu, ka liaere katoa kite Takapau. I reira ano
a Ngatimaru, a JNgaitahu, a iSgatimutuahi, me Kangitane, me nga iwi katoa atu nana taua whenua. Ka wha nga ra e noho ana i rcira c korero ana, a ki hai i rite te korero—kaore i vrhakaaotia nga moni a te Kawanatanga te Kau ma wha mano. ICo nga moni e touoa ana e ratou tie kaipukc rapca mana e uta e tacaai. Te whakaaro nga iwi lie nui nga Imarahi hei paunga mo etahi atu moni nui a te Kawanatanga Id runga kite whakapaitanga i taua whenua me lie mea i riro mai; ara i nga ruritanga, i nga rori, me nga arawhatainga awanunui,metcramahi uui ko teKerewei—kei runga ake tena mahi i nga mahi katoa. Ehara enei whakapaitanga i te mea mo te pakelia anake, engari mo ratou tahi ko nga maori; no te mea hoki he nui nga mano eka i kiia kia waiho ma nga maori. Ko aua eka e wailiotia ana ma nga mahi a te pakeha e kiia ai ka whai tikanga—ma te tokomaha. hoki o te pakeha kia noho i te taha. Ko tenei e takoto kau ana taua whenua, kaore he tikanga e kitea ana o runga. Ite mutunga ote hui ka tuhituhia nga ingoa o nga tangata kite pukapuka mo nga moni a te Kawanatanga kua tangohia e ratou hei taunaha ki runga ki taua whenua, me nga moni i pau i te ruritanga ite tukunga kite Kooti, me nga ahatanga atu i runga i taua mahi. Te tikanga o taua pukapuka lie whakaae na nga tangata kia whakahokia ano e ratou aua monikatoa kite Kawanatanga ate vra e tonoa ai. Ko tenei kai te takoto marire taua korero hoko, tena ano pea tona takiwa e korerotia ai ano. Engari ko te llerewei ekore e mahia inaianei. Kei tera whakatupuranga noa atu pea te mahia ai, kia riro mai hoki te whenua.
Permanent link to this item
https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/WAKAM18710502.2.5
Bibliographic details
Waka Maori, Volume VII, Issue 4, 2 May 1871, Page 20
Word Count
823TAMAKI. Waka Maori, Volume VII, Issue 4, 2 May 1871, Page 20
Using This Item
Tūnga manatārua: Kua pau te manatārua (i Aotearoa). Ka pā ko ētahi atu tikanga.
Te whakamahi anō: E whakaae ana Te Puna Mātauranga o Aotearoa The National Library of New Zealand he mauri tō ēnei momo taonga, he wairua ora tōna e honoa ai te taonga kikokiko ki te iwi nāna taua taonga i tārei i te tuatahi. He kaipupuri noa mātou i ēnei taonga, ā, ko te inoia kia tika tō pupuri me tō kawe i te taonga nei, kia hāngai katoa hoki tō whakamahinga anō i ngā matū o roto ki ngā mātāpono e kīa nei Principles for the Care and Preservation of Māori Materials – Te Mauri o te Mātauranga : Purihia, Tiakina! (i whakahoutia i te tau 2018) – e wātea mai ana i te pae tukutuku o Te Puna Mātauranga o Aotearoa National Library of New Zealand.
Out of copyright (New Zealand). Other considerations apply.
The National Library of New Zealand Te Puna Mātauranga o Aotearoa acknowledges that taonga (treasures) such as this have mauri, a living spirit, that connects a physical object to the kinship group involved in its creation. As kaipupuri (holders) of this taonga, we ask that you treat it with respect and ensure that any reuse of the material is in line with the Library’s Principles for the Care and Preservation of Māori Materials – Te Mauri o te Mātauranga: Purihia, Tiakina! (revised 2018) – available on the National Library of New Zealand’s website.