New Zealand Tablet

He hautaka Katorika te NZ Tablet i tāngia ia wiki i Ōtepoti, mai i te tau 1873 ki 1996. I whakatūria hei māngai mō ngā pānga o ngā Katorika o Airangi huri noa te motu. Ko te Tablet, motuhake i ōna tau tuatahi e rima tekau pea, tētahi o ngā hautaka karakia, hautaka tōrangapū hoki, tino hira tonu o Aotearoa.

Nā Patrick Moran, pīhopa Katorika tuatahi o Ōtepoti, te Tablet i whakaū. He tangata wahapū ia ēngari he kaitautohe pūkawa hoki mō ngā Katorika o Airangi. Nā āna kaha whakahē ā-waha i te kāwanatanga – mō te meatanga a te kāwanatanga i te mātauranga hei mea nō te whai ao, ki tāna titiro he wāhi hoki tēnei o tētahi kara ki te Hāhi huri noa te ao, mō te hinganga hoki a te kāwanatanga hei utu i ngā kura Katorika – i hakahaka ai te whakaaro o te motu, ēngari nāna anō i whakawehe i te nuinga, uru ana hoki te nuinga o te hunga tā nūpepa. I whakaūtia ai te Tablet kia whiwhi ia i tētahi huarahi kē hei whakapuaki i ōna whakaaro; he nui ngā wā nā Moran te nūpepa i whakatikatika, ā, koia anō tētahi o ngā kaituhi auau ki reira.

He kaitautoko kaha a Moran o te wawao whenua o Airangi, ā, i āta tirohia e ia kia kapia nuitia ai e te Tablet tēnei take. He tika tonu te whakaatu mai, i whakaarohia e ia he mea hira rawa ngā take o Airangi i ō ngā Katorika; i te tekau tau mai i 1880, i whakahēngia e ia te Watikana (Vatican) nōtemea kīhai i kaha tō rātou tautoko i te wawao whenua o Airangi pērā ki tōna i whakaaro ai.

Ahakoa he maha ngā pai o Moran hei whakamihi, he mea whakawehewehe ōna whakaaro me te kaha o tana whakapuaki i aua whakaaro, ā, koia anō te whakawehe atu i ngā Katorika i te hapori whānui.

Nō muri mai i te matenga o Moran i te tau 1895, he āhua ngāwari te huarahi i whaia e te Tablet i a Henry Cleary te takatā. I pai kē a Cleary, nāna hoki i whakahaere mai i te tau 1898 ki 1908, kia āhua tāpore kē te haere, ā, meinga ana e ia kia tawhiti atu te hautaka i te take o te wawao whenua o Airangi. I te tau 1918, arā, tekau tau i muri o tana wehenga atu i te Tablet, i whakaūtia e Cleary te Month, he nūpepa Katorika āhua ngāwari, hei tautohenga ki te Tablet, tērā kua hoki i raro i a James Kelly ki te āhua whakahaere pākinakina o Moran.

I meinga ko Kelly te takatā mō te Tablet i te tau 1917. Tērā pea, he kaha kē ia i a Moran hei waha kōrero mō ngā take o Airangi. Hei kaitautoko a Kelly i a Sinn Fein, ā, i whakamahia e ia te Tablet hei whakatairanga i tō rātou take. Nā tana tautoko i te wawao whenua o Airangi me āna kōrero matakēkē i ngā Ingarihi i roto i te Tablet i waenganui i te Pakanga, nā konei i weriweri ai ētahi tāngata maha o Aotearoa. Ko ēnei hoki tētahi take mō te rewanga o Howard Elliot me te Rōpū Porotehana Tōrangapū, he whakahaerenga rōpū wehe i tautokona whānuitia huri noa Aotearoa i waenganui i ngā tau o te Pakanga me te tekau tau mai i 1920. Ka kaha pūkawa haere, ka kaha whakawehewehe hoki te āhua o Kelly i te haerenga o ngā tau, nā wai ka ākina ia kia tukua te tūru takatā i te tau 1931.

I haere tonu te Tablet hei māngai matua, hei waha kōrero hoki mō ngā take Katorika me ngā take o Airangi i muri i a Kelly, ēngari i āhua ngāwari kē āna mahi, kāore i kaha pākinakina, i taunanawe rānei pērā i mua rā. I noho anō te Tablet hei hautaka whakaawe tonu, motuhake i te wā o John Kennedy, te takatā mai i te tau 1967 ki 1989. I mōhiotia whānuitia ia hei kaikōrero tōrangapū, ā, e whakapono ana ētahi ko āna tautoko mō te Rōpū Reipa i te tau 1972, i whakapuakina i roto i te Tablet, tētahi take nui i tō rātou pōtitanga hei kāwanatanga i tērā tau.

I whakamutua te Tablet i te marama o Paenga-whāwhā 1996.