Auckland Star

I puta tuatahi mai te Evening Star i Tāmaki-makaurau i te marama o Hānuere 1870, ā, he puta pokerehū tonu, kāore i āta whānau mārire mai ki te ao. Kei kō noa atu ngā moemoeā o William Ferrar e rere ana, tētahi o ngā karaka i tētahi o ngā niupepa o te ata o Tāmaki-makaurau te Southern Cross, i tāna mahi o ia rā. Ka whakaputaina e ia he pānui e rapu ana i tētahi hoa mō tētahi kōkiri whakaputa niupepa hōu. Ka whakautua tāna pānui e tētahi Minita nō te Hāhi Perehipitīriana i mua, e George McCullagh Reed, i a ia e hoki atu ana ki Ahitereiria mai i ngā keringa kōura o Te Tai Poutini, nā, ka tūtaki tēnei tokorua. Ahakoa he iti noa iho ngā moni punga, kāore he hoa whai mana nui, he iti noa iho hoki ngā akoranga o mua mō te mahi nei, tere tonu tā rāua whakaoti tikanga kia tīmataria he niupepa o te ahiahi, he āhua mākohakoha kē atu te titiro, arā, hei tauwhāinga ki te Evening News. I whakaae a Julius Vogel, te kaiwhakahaere o te Southern Cross, ki te tā i ētahi kape o te pepa, he whā whārangi te roa, ā, ko Reed, he tangata āhua matatau ki te tuhi, hei etita. Ko tā Ferrar mahi he hokohoko pānui hoko.

Ahakoa tērā, kāore i tino tika ngā mahi a Reed i tāna kauwhau i ōna whakaaro puru rīpene (whakamutu i te hoko waipiro) i tētahi tāone he tini ōna hōtera, wāhi inu hoki; nō muri mai ka kimi i ngā tohutohu a te kairīpoata o ngā wāpu o te New Zealand Herald, a Henry Brett, mō te £5 i te wiki, me te nui o ngā hua o taua whakaaro. Nā Brett ia i tohutohu ko te korenga o te rongo kōrero hou te tino mate, ā, ka hoko pānga a Brett ki te niupepa. Taro kau iho ka eke ia hei kaiwhakahaere o te niupepa, me tōna hoa taitamariki a Thomson Wilson Leys, te etita o raro o te Southern Cross i mua. I haere tonu te etita nei a George Reed hei etita, taea noatia te tau 1875 i eke atu a Leys ki taua tūranga.

Ka eke a Brett hei rangatira takitahi o te niupepa, ā, ka whakaingoatia anō ko te Auckland Evening Star i te tau 1879 me te Auckland Star i te tau 1887. I uru tonu a Brett rāua ko Leys ki tētahi mahi tahitanga arumoni i muri, ā, i noho anō ngā whakatupuranga o ngā whānau e rua ki te kawe i ngā tūranga maha. Ka huri te Brett Printing and Publishing Co. Ltd. hei kamupene tūmatanui i te tau 1920. Nō te tau 1929, nō muri i tāna hoko i te Lyttelton Times me te Christchurch Star, ka huri te kamupene hei New Zealand Newspapers Ltd.

Ko te take i whanake ai te niupepa i roto i ngā tekau tau whakamutunga o te rau tau tekau mā iwa, ko te ū o Brett ki te hora i ngā rongo kōrero tino mohoa nei. I mua i te hononga o Tāmaki-makaurau ki te tarikarāwhe, i haere atu ngā kaimahi ki ngā kaipuke i ngā putanga ki te pūau o Tāmaki mā runga i ngā poti i āta hangaia mārire, ki te tiki atu i ngā niupepa tino hou o Ingarangi me Ahitereiria. I whakamahia hoki ētahi kūkupa kawe kōrero tekau mā rua e Brett, mai i tētahi kaiwhakatupu kūkupa nō Tahimānia, hei kawe i ngā rongo kōrero mai i ngā keringa kōura o Hauraki me Tauranga, te wāhi i mutu atu ai te waea tarikarāwhe i Pōneke i ngā tau tuatahi mai o 1870.

E kīia ana i taua wā tata ki te 2,700 niupepa te tohanga o te Evening Star i te tau 1872, ā, kua piki ki te 4,700 e toru tau i muri mai. Nō te tau 1884, i raro i te ingoa te Auckland Evening Star, kua piki te tohanga o te niupepa ki te 10,000. I te tau 1898, ka puta te kōrero a Brett kua kake te tohanga o te Auckland Star kia noho koia te tino niupepa ahiahi awatea he nui rawa te tohanga o te motu katoa – 15,000 ngā kape ia rā.

Ko te Star tētahi o ngā niupepa tuatahi o Aotearoa ki te whakakapi i te tāpae ā-ringa i ngā momotuhi, ki ngā mīhini linotype. Koia hoki tētahi o ngā niupepa ā-rā tuatahi ki te whakamahi auau i te whakaahua; inā hoki i puta haere tonu he whakaahua i te maheni ā-wiki, te New Zealand Graphic. Nā Henry Brett tēnei i tīmata i te tau 1890.

He tino niupepa ā-rā, ā-tāone hoki te Auckland Star, nā, he niupepa nui, auaha hoki taea noatia ngā tau tuatahi mai o 1960. He mea whakangoikore te niupepa, pēnei i te nuinga o ngā niupepa o te ahiahi o taua wā, e te pouaka whakaata. Ka raru te Star, me NZ Newspapers Ltd, ā, ka riro i tētahi kamupene horomi kamupene kē, nā, ka mutu noa iho tōna putanga mai i te tau 1991.